De ondergrondse spoorweg: leren over slavernij


Kun je eigenlijk iets leren van romans? Ik dacht altijd van niet. De ondergrondse spoorweg van Colson ontkrachtte mijn zelfverzonnen mythe.

De ondergrondse spoorweg ontdekte ik door Bill Gates’ halfjaarlijkse video met boekentips, hoe kan het ook anders? Veel van de boeken die ik lees worden getipt door Gates. Je zou kunnen zeggen dat Gates en ik op een lijn zitten. Wat boeken lezen betreft dan…

De laatste jaren ben ik steeds meer gaan lezen. Romans komen alleen nog niet echt voor in mijn leeslijst. Om de één of andere reden trekt dat genre mij niet echt. Ik wil iets leren van boeken en van romans doe je dat niet. Dacht ik.

Toch koos ik ervoor om De ondergrondse spoorweg te lezen. Bill Gates raadde het mij immers aan. En Bill Gates en ik zitten op één lijn. Dus.

Nee, maar even zonder gein. Ik las een hele bult aan recensies over het boek en zag zoveel positiviteit, dat ik vond dat ik niet anders kon dan het te lezen. En ik zou er geen spijt van krijgen.

Ontsnappen

De ondergrondse spoorweg gaat over Cora, een donker meisje dat halverwege de negentiende eeuw in het zuiden van Amerika leeft. In die tijd vierde de slavernij nog hoogtij. Cora woonde en werkte dus als slaaf op een plantage.

Ontsnappen aan het leven op de plantage is haast onmogelijk. Mocht het je lukken om weg te komen, dan wacht een lange weg door moerassen (waar slangen op de loer liggen voor een lekker hapje) en grote uitgestrekte bossen.

Bovendien zal bij de ontdekking van een weggelopen slaaf onmiddellijk een slavenjager de directe omgeving van de plantage uitkammen.

Desondanks besluit Cora samen met Ceaser, haar maatje op de plantage, om ervandoor te gaan. Samen maken ze een plan en op een avond vertrekken ze richting de donkere nacht, hopend op een goede afloop.

Als het ze daadwerkelijk lukt om levend weg te komen, dan moeten Cora en Ceaser op zoek naar een perron van de ondergronde spoorweg. Die perrons zijn gebouwd onder de huizen van behulpzame Amerikanen. Zij helpen de slaven bij hun vlucht richting vrijheid.

Vrijheid

De ondergrondse spoorweg heeft in het echt nooit bestaan (dat moest ik tijdens het lezen opzoeken). Maar er waren wel altijd mensen die slaven hielpen om naar het noorden te ontsnappen.

Het lukt Cora uiteindelijk om de slavenjager Ridgeway voor te blijven en ze vervolgt haar vlucht naar het noorden. Ze komt daarbij langs verschillende staten. Van South Carolina naar North Carolina en door naar Tennessee.

Cora is alleen maar op zoek naar vrijheid, maar zal ze dat ooit vinden? Dat is de vraag die haar constant bezig houdt. En jou als lezer trouwens ook.

Doorbraak

Het boek heeft schrijver Colson Whitehead geen windeieren gelegd. Whitehead brak dankzij dit boek door en kreeg er de Nationaal Book Award voor.

Whitehead werd in New York geboren en studeerde in 1991 af aan Harvard. Hij begon in 1999 met het schrijven van boeken. Eerder bracht hij De intuitionist (1999), De John Henry dagen (2002) en Sag Harbor (2009) uit.

De ondergrondse spoorweg is de echte doorbraak van Whitehead. Naast de National Book Award kreeg hij voor het boek onder andere ook een pulitzerprijs (fictie) en Arthur C. Clarke Award voor.

In een interview met NRC vertelde Whitehead zijn motivatie om De ondergrondse spoorweg te schrijven: “Ik vroeg me gewoon af wat er zou gebeuren als je de symbolische ondergrondse spoorweg zou veranderen in een daadwerkelijk ondergronds netwerk om slaven te redden. […] Ik kon een verhaal over slavernij erin kwijt, maar ook over genetica, ras, over zwarte Utopia. Het leek me de beste manier om op zoveel mogelijk manieren over Amerika te praten.”

‘Onderbrekingen’

In het begin van het boek vond ik het heel lastig om de hoofdstukken te begrijpen. Er komen namelijk behoorlijk wat namen voorbij en om die allemaal uit elkaar te houden, vond ik best moeilijk.

Daarnaast wisselt Whitehead de hoofdstukken over de hoofdpersoon, Cora, af met hoofdstukken over andere personages. Zo wordt tijdens de vlucht van Cora en Ceaser onderbroken met een hoofdstuk over slavenjager Ridgeway, om zo te laten zien hoe hij de vlucht en de jacht op het duo ervaart.

Als je hier eenmaal aan gewend bent, sla je bladzijde na bladzijde om. De ‘onderbrekende’ hoofdstukken werken verslavend. Je wilt namelijk snel weer terug naar het hoofdstuk waarin Cora de hoofdpersoon is.

Compleet

Achteraf gezien ben ik heel blij dat ik De ondergrondse spoorweg heb gelezen. Dit boek heeft mij heel erg veel geleerd over het Amerika van tijdens de slavernij.

Doordat Whitehead in het boek zoveel verschillende personages beschrijft, krijg je voor je gevoel een behoorlijk compleet beeld van hoe het er in die tijd aan toe moet zijn gegaan.

Ik kreeg echt medelijden met Cora, met de donkere bevolking uit die tijd. Hoe zij hebben moeten ‘leven’, daar zijn nauwelijks woorden voor. Je krijgt door dit boek weer het besef hoe goed we het eigenlijk hebben.

En, wat ik ook erg mooi vond, was dat ik in mijn gedachten echt aanwezig was op de plantage. Ik kon me helemaal inleven in hoe het daar moet zijn geweest. Dat is de verdienste van de schrijver.

Mythe ontkracht

Als je net als ik nog niet zo heel veel over de slavernij weet en houdt van een goed verhaal, dan is De ondergrondse spoorweg een absolute aanrader. Dit boek heeft mijn zelfverzonnen mythe over de mogelijkheid om van een roman te leren ontkracht.

Ik heb De ondergrondse spoorweg op Goodreads vijf sterren, de hoogste beoordeling, gegeven.

Heb jij De ondergrondse spoorweg ook gelezen? Ik ben benieuwd wat je ervan vindt! Laat het weten in de reacties hieronder of via Twitter (@luuc).

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *